---
tytul: Budżet obywatelski
adres: https://sigov.pl/wiedza/slownik/budzet-obywatelski/
rodzaj: haslo
autor: Piotr Cieluchowski
autor_rola: Co-founder Sigov
stan_prawny_na: 2026-10-24
zrodla_sprawdzono: 2026-10-24
---

# Budżet obywatelski

Budżet obywatelski to szczególna forma konsultacji społecznych, w której mieszkańcy w bezpośrednim głosowaniu decydują co roku o części wydatków budżetu gminy (art. 5a ust. 3-4 usg). Wybrane zadania wchodzą do uchwały budżetowej, a w miastach na prawach powiatu budżet obywatelski jest obowiązkowy i wynosi co najmniej 0,5 % wydatków gminy z ostatniego sprawozdania z wykonania budżetu (art. 5a ust. 4-5 usg).

**W skrócie**

- W budżecie obywatelskim mieszkańcy głosują, na co gmina wyda część pieniędzy (art. 5a ust. 4 usg).
- Wybrane projekty trafiają do uchwały budżetowej. Rada nie może ich usunąć ani istotnie zmienić (art. 5a ust. 4 usg).
- W miastach na prawach powiatu budżet obywatelski jest obowiązkowy: co najmniej **0,5 % wydatków** gminy (art. 5a ust. 5 usg).

## Co mówi prawo

| Przepis | Co stanowi |
|---|---|
| art. 5a ust. 3 usg | budżet obywatelski to szczególna forma konsultacji społecznych |
| art. 5a ust. 4 usg | mieszkańcy co roku decydują w głosowaniu o części wydatków; zadania wybrane wchodzą do uchwały budżetowej; rada nie może ich usunąć ani istotnie zmienić |
| art. 5a ust. 5 usg | obowiązek w miastach na prawach powiatu, co najmniej 0,5 % wydatków z ostatniego przedłożonego sprawozdania z wykonania budżetu |
| art. 5a ust. 6 usg | pieniądze można dzielić na pule dla całej gminy i jej części albo na kategorie kwotowe projektów |
| art. 5a ust. 7 usg | rada uchwałą określa wymogi projektów, liczbę podpisów (najwyżej 0,1 % mieszkańców terenu puli), zasady oceny i głosowania |
| art. 28aa ust. 2 usg | raport o stanie gminy obejmuje realizację budżetu obywatelskiego |

Zakup na realizację projektu prowadzi gmina, jak każdy inny. Poniżej 170 000 zł netto według własnego regulaminu (art. 2 ust. 1 pkt 1 Pzp).

## Co to znaczy dla ciebie

Lista zwycięskich projektów to lista przyszłych zakupów, z nazwą, miejscem i kwotą, ogłaszana zwykle na kilka miesięcy przed zapytaniem ofertowym. Sygnał: wyniki głosowania i uchwała rady o zasadach budżetu obywatelskiego w BIP. Wypisz projekty z twojej branży: place zabaw, siłownie plenerowe, ławki, oświetlenie, zieleń. Potem pilnuj projektu budżetu i zapytań w roku realizacji. Raport o stanie gminy pokaże, które projekty się opóźniają.

## Częste pomyłki

- **Projekt jako umowa.** Wygrana w głosowaniu nie wybiera wykonawcy. Wykonawcę gmina wybiera osobno.
- **Kwota z wniosku jako cena.** Autor projektu podaje szacunek. Gmina szacuje wartość zamówienia sama, bez VAT (art. 28 Pzp).
- **Obowiązek w każdej gminie.** Obowiązek dotyczy tylko miast na prawach powiatu. Inne gminy tworzą budżet obywatelski dobrowolnie.

## Dla zaawansowanych

Zakaz z art. 5a ust. 4 usg jest sformułowany wąsko: rada „w toku prac nad projektem uchwały budżetowej” nie może usuwać ani zmieniać „w stopniu istotnym” wybranych zadań. O późniejszych zmianach budżetu w ciągu roku przepis nie mówi. Minimum 0,5 % w miastach na prawach powiatu liczy się od wydatków z ostatniego przedłożonego sprawozdania z wykonania budżetu, nie z bieżącego planu (art. 5a ust. 5). Budżet obywatelski mogą tworzyć także powiat (art. 3d ust. 3-6 ustawy o samorządzie powiatowym) i województwo (art. 10a ust. 3-6 ustawy o samorządzie województwa), ale tam nie jest obowiązkowy i ustawy nie podają minimalnej kwoty.

## Podstawa prawna

- Ustawa o samorządzie gminnym, t.j. Dz.U. 2026 poz. 662: art. 5a ust. 3-7, art. 28aa ust. 2.
- Ustawa o samorządzie powiatowym, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1684: art. 3d; ustawa o samorządzie województwa, t.j. Dz.U. 2026 poz. 720: art. 10a.
- Pzp, t.j. Dz.U. 2026 poz. 793: art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 28.

## Źródła

1. [Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. 2026 poz. 662)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000662)
2. [Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1684)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250001684)
3. [Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 720)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000720)
4. [Ustawa z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 793)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000793)

## Dalej

- [Co gminy kupują poniżej progu - przegląd po branżach](https://sigov.pl/wiedza/co-gminy-kupuja-ponizej-progu/)
- [Fundusz sołecki](https://sigov.pl/wiedza/slownik/fundusz-solecki/)