---
tytul: Zamówienie z wolnej ręki
adres: https://sigov.pl/wiedza/slownik/zamowienie-z-wolnej-reki/
rodzaj: haslo
autor: Piotr Cieluchowski
autor_rola: Co-founder Sigov
stan_prawny_na: 2026-10-24
zrodla_sprawdzono: 2026-10-24
---

# Zamówienie z wolnej ręki

Zamówienie z wolnej ręki to tryb Prawa zamówień publicznych, w którym zamawiający udziela zamówienia po negocjacjach tylko z jednym wykonawcą (art. 213 ust. 1 Pzp). Wolno go użyć wyłącznie w okolicznościach wymienionych w ustawie (art. 214 ust. 1 Pzp, a poniżej progów unijnych art. 305 Pzp), np. gdy tylko jeden wykonawca może wykonać zamówienie z przyczyn technicznych o obiektywnym charakterze.

**W skrócie**

- Wolna ręka to tryb z Prawa zamówień publicznych (Pzp): zamawiający negocjuje tylko z jednym wykonawcą (art. 213 ust. 1 Pzp).
- Wolno go użyć tylko w przypadkach z art. 214 ust. 1 Pzp (poniżej progów unijnych: art. 305 Pzp). Udzielenie zamówienia z naruszeniem tych przesłanek to naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
- Nie myl wolnej ręki z zakupem poniżej 170 000 zł netto. Poniżej progu Pzp się nie stosuje, a gmina kupuje według regulaminu.

## Co mówi prawo

Art. 214 ust. 1 Pzp wymienia 14 okoliczności. Najczęstsze w praktyce gmin to:

| Okoliczność | Przepis |
|---|---|
| tylko jeden wykonawca z przyczyn technicznych o obiektywnym charakterze albo z powodu praw wyłącznych, gdy nie ma rozsądnej alternatywy | art. 214 ust. 1 pkt 1 |
| działalność twórcza lub artystyczna | art. 214 ust. 1 pkt 2 |
| wyjątkowa, nieprzewidziana sytuacja wymagająca natychmiastowego wykonania | art. 214 ust. 1 pkt 5 |
| powtórzenie podobnych usług lub robót budowlanych w 3 lata, jeśli przewidziano je w ogłoszeniu o zamówieniu podstawowym | art. 214 ust. 1 pkt 7 |
| zamówienie dla spółki lub jednostki kontrolowanej przez zamawiającego (in-house) | art. 214 ust. 1 pkt 11-13 |

Poniżej progów unijnych przesłanki są podobne: art. 305 pkt 1 Pzp odsyła do art. 214 ust. 1 pkt 1-5 i 7-14, a pkt 2 dodaje przypadek, gdy w trybie podstawowym nie złożono żadnej oferty albo wszystkie odrzucono z przyczyn z art. 226 ust. 1 pkt 2 lub 5, a warunki zamówienia nie zmieniły się w istotny sposób. Przed udzieleniem zamówienia in-house (art. 214 ust. 1 pkt 11-14) zamawiający ogłasza zamiar zawarcia umowy w Biuletynie Zamówień Publicznych i odczekuje co najmniej 14 dni (art. 216 ust. 1-2 Pzp). Poniżej progów unijnych ten obowiązek wynika z odesłania w art. 304 Pzp.

Udzielenie zamówienia z naruszeniem przesłanek wolnej ręki jest naruszeniem dyscypliny finansów publicznych (art. 17 ust. 1b pkt 2 ustawy o dyscyplinie).

## Co to znaczy dla ciebie

Wolna ręka to wyjątek, nie droga na skróty. Jeśli urzędnik proponuje ci „zlecenie z wolnej ręki” na 300 000 zł netto bez przesłanki z art. 214, za naruszenie dyscypliny finansów publicznych odpowiadają osoby po stronie gminy, ale skutki dotkną też ciebie. Umowa zawarta z naruszeniem ustawy bez ogłoszenia wszczynającego postępowanie w BZP podlega unieważnieniu (art. 457 ust. 1 pkt 1 Pzp). Gdy kwota jest poniżej 170 000 zł netto, rozmowa dotyczy regulaminu gminy, a nie trybu z Pzp. Sygnał: ogłoszenie o zamiarze zawarcia umowy w BZP pokazuje, że gmina zamierza oddać zadanie jednej firmie. Na wybór trybu przysługuje odwołanie do KIO (art. 513 pkt 1 Pzp); poniżej progów unijnych masz na nie 5 dni od dnia, w którym mogłeś dowiedzieć się o ogłoszeniu (art. 515 ust. 3 pkt 2).

Wolna ręka to wyjątek, nie droga na skróty.

## Częste pomyłki

- **„Z wolnej ręki” o zakupie poniżej progu.** To skrót myślowy. Poniżej 170 000 zł netto Pzp nie ma zastosowania (art. 2 ust. 1 pkt 1 Pzp), więc nie ma też ustawowego trybu.
- **Pilność wywołana przez samą gminę.** Przesłanka z pkt 5 nie działa, gdy sytuacja wynika z przyczyn leżących po stronie zamawiającego.
- **Zamówienie powtórzone bez zapowiedzi.** Pkt 7 wymaga, by możliwość powtórzenia była w ogłoszeniu o zamówieniu podstawowym.

## Dla zaawansowanych

Umowa nie podlega unieważnieniu z art. 457 ust. 1 pkt 1, jeśli zamawiający miał uzasadnione podstawy sądzić, że działa zgodnie z ustawą, i zawarł umowę po 5 dniach od ogłoszenia o zamiarze jej zawarcia w BZP (art. 457 ust. 2 pkt 1). Poniżej progów unijnych takie ogłoszenie jest dobrowolne przy innych przesłankach niż in-house (art. 306 ust. 1). Umowa in-house zawarta przed upływem 14 dni podlega unieważnieniu (art. 457 ust. 1 pkt 3). Od 1.12.2026 art. 214 ust. 1 pkt 10 traci wzmiankę o świadectwach pochodzenia biogazu rolniczego (Dz.U. 2026 poz. 1347).

## Podstawa prawna

Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 793): art. 2, 213, 214, 216, 304, 305, 306, 457. Ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1484): art. 17 ust. 1b. Zmiana art. 214 ust. 1 pkt 10 Pzp od 1.12.2026 (Dz.U. 2026 poz. 1347, art. 6).

## Źródła

1. [Ustawa z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 793)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000793)
2. [Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1484)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250001484)
3. [Ustawa z dnia 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 1347) - art. 6: zmiana art. 214 ust. 1 pkt 10 Pzp od 1.12.2026](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1347/text.pdf)

## Dalej

- [Rynek poniżej progu w liczbach - dlaczego firma może zarabiać na gminach bez przetargów](https://sigov.pl/wiedza/rynek-ponizej-progu-w-liczbach/)
- [Zamówienie poniżej progu (potocznie „bagatelne”)](https://sigov.pl/wiedza/slownik/zamowienie-ponizej-progu/)
- [Zamówienie in-house](https://sigov.pl/wiedza/slownik/zamowienie-in-house/)