Jak kupują szpitale (SP ZOZ i spółki szpitalne)

Dlaczego szpital to osobny klient

Szpital ma budynki, aparaturę, pralnię, kuchnię i IT. Poniżej 170 tys. zł netto kupuje serwis urządzeń, drobne remonty, sprzątanie, utrzymanie terenu i naprawy instalacji. To zlecenia dla małych firm, bez przetargu.

Pieniądze szpitala pochodzą z dwóch źródeł. Pierwsze to kontrakt z NFZ, który pokrywa leczenie. Drugie to pieniądze samorządu, który szpital utworzył albo ma w nim udziały: powiatu, miasta, województwa. Remont oddziału czy nowy sprzęt szpital może sfinansować z dotacji samorządu. Ustawa o działalności leczniczej pozwala ją dać i SP ZOZ, i spółce, m.in. na remonty i inwestycje, w tym zakup aparatury (art. 114 ust. 1 pkt 2-3 i art. 115 ust. 3). Dotacja musi mieć miejsce w budżecie powiatu, a budżet uchwala rada (art. 12 pkt 5 ustawy o samorządzie powiatowym). Co jeszcze kupuje powiat i kto w nim decyduje, opisujemy w tekście Powiat jako klient.

Sygnał wygląda tak: w budżecie powiatu albo w jego zmianie pojawia się dotacja dla szpitala lub inny wydatek na szpital. W spółce sygnałem bywa objęcie nowych udziałów albo uchwała rady w tej sprawie, bo to rada określa zasady wnoszenia wkładów do spółek (art. 12 pkt 8 lit. g tej ustawy). Dla twojej sprzedaży znaczy to: o zakupie w szpitalu możesz wiedzieć miesiące przed zapytaniem.

Co mówi prawo: SP ZOZ a spółka szpitalna

Pzp stosuje się do zamówień klasycznych od 170 000 zł netto udzielanych przez zamawiających publicznych (art. 2 ust. 1 pkt 1 Pzp, próg od 1.01.2026, zmiana Dz.U. 2025 poz. 1173). Wartość liczy się bez VAT (art. 28). Wszystko zależy więc od tego, czy szpital jest zamawiającym publicznym.

Kiedy spółka jest zamawiającym publicznym. Art. 4 pkt 3 Pzp obejmuje osobę prawną utworzoną w szczególnym celu zaspokajania potrzeb o charakterze powszechnym, niemających charakteru przemysłowego ani handlowego. Do tego zamawiający publiczny, np. powiat, musi spełniać jeden z czterech warunków: finansować ją w ponad 50 %, mieć ponad połowę udziałów, nadzorować zarząd lub powoływać ponad połowę organu nadzorczego albo zarządzającego. Powiat z całością udziałów spełnia warunek kontroli. Otwarte zostaje, czy szpital ma charakter „handlowy”. Ustawa nie rozstrzyga tego dla szpitali, więc pytaj spółkę wprost.

Termin zapłaty. Podmiot publiczny w ustawie o opóźnieniach to zamawiający z art. 4 Pzp (art. 4 pkt 2 tej ustawy). Limit 60 dni ma tylko podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym, a podmiot leczniczy ustawa definiuje przez odesłanie do art. 4 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o działalności leczniczej (art. 4 pkt 4). Odesłanie obejmuje SP ZOZ (pkt 2), jednostki budżetowe (pkt 3) i instytuty badawcze (pkt 4). Spółka jest podmiotem leczniczym z pkt 1, jako przedsiębiorca, więc z 60 dni nie korzysta. Jeśli jest zamawiającym publicznym, ma limit 30 dni jak gmina. Spółka poza art. 4 Pzp podlega art. 7: co do zasady do 60 dni. Po terminie odsetki należą ci się bez wezwania (art. 8 ust. 1, a przy dłużniku spoza art. 4 Pzp art. 7 ust. 1). Więcej w haśle Termin zapłaty podmiotu publicznego.

Kto tworzy szpital i kto nim kieruje. Samorząd może prowadzić szpital jako SP ZOZ, spółkę kapitałową albo jednostkę budżetową (art. 6 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej). SP ZOZ powstaje uchwałą organu „podmiotu tworzącego”, np. rady powiatu (art. 50a ust. 1, art. 2 ust. 1 pkt 6). Kieruje nim kierownik, zwykle dyrektor (art. 46 ust. 1), i to on ustala plan finansowy (art. 53). W spółce rolę kierownika pełni zarząd (art. 2 ust. 2 pkt 1). Podmiot tworzący nadzoruje SP ZOZ, także pod kątem gospodarności (art. 121 ust. 1-2). Ochrona zdrowia to zadanie gminy, powiatu i województwa (art. 7 ust. 1 pkt 5 usg, art. 4 ust. 1 pkt 2 usp, art. 14 ust. 1 pkt 2 ustawy o samorządzie województwa).

Jak szpital kupuje w praktyce

SP ZOZ wydaje pieniądze w granicach planu finansowego (art. 44 ust. 1 pkt 3 ufp). Nowa dotacja zwiększa plan i robi miejsce na zakup.

Zapytania szpital publikuje w swoim BIPBiuletyn Informacji Publicznej. Biuletyn Informacji Publicznej (BIP) to urzędowy publikator teleinformatyczny, w którym gminy i inne podmioty zobowiązane do udostępniania informacji publicznej udostępniają ją w internecie (art. 8 ust. 1-2 ustawy o dostępie do informacji publicznej). Każda gmina prowadzi własną stronę BIP (art. 9 ust. 2). Więcej, na stronie internetowej w zakładce „zamówienia” albo na platformie zakupowej. Linku do platformy szukaj w BIP. Część zapytań poniżej progu trafia mailem do kilku firm, jeśli regulamin na to pozwala.

Podobne dostawy, np. leków i materiałów medycznych, SP ZOZ liczy łącznie (art. 30 ust. 2 Pzp). Gdy suma osiąga 170 000 zł netto, zakup idzie według Pzp, a nie zapytaniem. Poniżej progu zostają głównie usługi i roboty o wyraźnie odrębnym przedmiocie.

Co z tym zrobić

Przykład: serwis klimatyzacji w szpitalu powiatowym

• Ty: Dzień dobry. Widziałem, że powiat przyznał wam dotację na blok operacyjny. Będzie w tym nowa wentylacja?
• Kierownik działu zamówień: Będzie, ale to przetarg powyżej progu. Ogłaszamy w marcu, jest w naszym planie postępowań w BZP.
• Ty: Na przetarg jestem za mały. Pytam o serwis po odbiorze. Jak go kupujecie?
• Kierownik: Osobno, według regulaminu. Poniżej 170 tysięcy netto publikujemy zapytanie w BIP, u nas z siedmioma dniami na ofertę. Odbiór robót planujemy na wrzesień.
• Ty: Czyli zapytanie na serwis jesienią?
• Kierownik: Pewnie w październiku, umowa na rok. Referencje proszę wysłać do działu technicznego, bo to jego kierownik opisuje przedmiot zamówienia.
• Ty: I ostatnie pytanie: jaki macie termin płatności?
• Kierownik: Jesteśmy SP ZOZ, nasz wzór umowy ma 60 dni od doręczenia faktury. Nie 30 jak w starostwie.

W październiku w BIP szpitala pojawia się zapytanie na roczny serwis za około 60 tys. zł netto. Składasz ofertę, w listopadzie podpisujesz umowę i wiesz, że za listopadowy przegląd pieniądze przyjdą w styczniu. Płynność planujesz z tym zapasem.

Pułapki i ograniczenia

• Spółka potraktowana jak SP ZOZ. Firma czeka na zapytanie spółki w BIP, a spółka wybiera wykonawcę po swojemu. Zapobieganie: krok 3 z listy.
• Termin 30 dni w kalkulacji. Firma liczy płatność jak od gminy i brakuje jej gotówki w drugim miesiącu. Zapobieganie: przy SP ZOZ zakładaj 60 dni.
• Zlecenie, które znika w przetargu. Firma czeka na zapytanie o materiały, a szpital łączy je z innymi dostawami w jedno postępowanie Pzp. Zapobieganie: sprawdź plan postępowań w BZP.
• Brak umów w rejestrze. Umów szpitala z NFZ o udzielanie świadczeń w CRUCentralny Rejestr Umów. Centralny Rejestr Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych (CRU JSFP) to jawny rejestr prowadzony w systemie Ministra Finansów, w którym jednostki sektora finansów publicznych udostępniają informacje o umowach stanowiących zamówienie w rozumieniu Pzp (odpłatne nabycie robót budowlanych, dostaw lub usług), zawartych od 1 lipca 2026 r. w formie pisemnej, dokumentowej, elektronicznej lub innej szczególnej. Przepis nie przewiduje progu kwotowego, a informacje wpisuje się najpóźniej w 30 dni od zawarcia umowy (art. 34a i 34b ustawy o finansach publicznych w brzmieniu Dz.U. 2025 poz. 1844). Więcej nie ma, bo publikuje je NFZ (art. 34a ust. 5 pkt 6 ufp); umów spółki nie ma wcale, a umów sprzed 1.07.2026 też nie znajdziesz. O umowy spółki, w której samorząd ma pozycję dominującą, możesz za to zapytać wnioskiem o informację publiczną (art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej).
• Czego tu nie znajdziesz. Tekst nie opisuje przetargów od 170 000 zł ani ustawy o działalności leczniczej poza tym, co dotyczy zakupów i płatności. Gdy spór dotyczy statusu spółki, porozmawiaj z prawnikiem od zamówień.

Dla zaawansowanych

Spółka szpitalna a art. 4 pkt 3 Pzp. Obie przesłanki, cel niehandlowy i zależność od zamawiających publicznych w jednym z wariantów lit. a-d, muszą wystąpić łącznie. W spółce samorządu prowadzącej szpital samorząd musi mieć co najmniej 51 % kapitału i bezpośrednio większość głosów (art. 6 ust. 9 ustawy o działalności leczniczej), więc lit. b jest spełniona. Komentarz UZP do art. 4 wyłącza z „finansowania” z lit. a środki przekazywane w zamian za konkretne świadczenia z umowy (za wyrokiem TSUE C-380/98); kontrakt z NFZ ma taki charakter, choć komentarz nie wymienia go wprost. Spór dotyczy więc pierwszej przesłanki. Za niehandlowym charakterem przemawia zakaz wypłaty dywidendy w takiej spółce (art. 6 ust. 11). Komentarz UZP przypomina też, że samo działanie w warunkach rynkowych nie przesądza o braku statusu podmiotu prawa publicznego. W praktyce spółki szpitalne prowadzą postępowania według Pzp, np. przetarg nieograniczony Szpitala Wojewódzkiego w Opolu sp. z o.o. (KIO 376/20, wyrok z 6.03.2020), ale Izba nie badała tam statusu zamawiającego. Spółka spoza art. 4 Pzp może być jeszcze zamawiającym subsydiowanym: przy budowie szpitala finansowanej w ponad 50 % ze środków publicznych stosuje Pzp od progów unijnych (art. 6 Pzp). Przepisów o gospodarce komunalnej do spółki szpitalnej samorządu się nie stosuje (art. 6 ust. 4 ustawy o działalności leczniczej).

Termin zapłaty i odsetki. Ustawa o opóźnieniach odsyła do art. 4 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o działalności leczniczej (art. 4 pkt 4). Spółka mieści się w pkt 1, więc jako zamawiający publiczny ma limit 30 dni (art. 8 ust. 2); dłuższy termin w umowie zastępuje 30 dni, a przy SP ZOZ 60 dni (art. 13 ust. 2 pkt 3-4). Spółka spoza art. 4 Pzp podlega art. 7 ust. 2: do 60 dni, chyba że strony wyraźnie ustalą dłuższy termin, a ustalenie nie jest rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela. Gdy taka spółka jest dużym przedsiębiorcą, a ty mikro, małym lub średnim, 60 dni jest sztywne (art. 7 ust. 2a). Odsetki: stopa referencyjna NBP plus 8 punktów procentowych przy publicznym podmiocie leczniczym, plus 10 w pozostałych transakcjach (art. 4 pkt 3); przy SP ZOZ należą się po 60 dniach, choćby umowa przewidywała więcej (art. 8 ust. 4a).

Dotacje. Środki na remonty i inwestycje podmiot leczniczy dostaje tylko w zakresie służącym świadczeniom finansowanym ze środków publicznych, w wysokości ograniczonej wzorem opartym na udziale przychodów z tych świadczeń (art. 114 ust. 2-4) i po pozytywnej opinii z art. 95d ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, chyba że nie jest wymagana (art. 115 ust. 4a). Do samego przekazania środków Pzp się nie stosuje (art. 115 ust. 5), ale zakupy z tych pieniędzy szpital robi według swoich zasad. Środki trzeba wykorzystać najpóźniej do 31 grudnia roku budżetowego (art. 116 ust. 1 pkt 4), więc dotacja to zwykle zakup jeszcze w tym samym roku. Kondycję SP ZOZ pokazuje raport o sytuacji ekonomiczno-finansowej, publikowany co roku w BIP (art. 53a ust. 1).

Pytania