Słownik

Budżet obywatelski

Budżet obywatelski to szczególna forma konsultacji społecznych, w której mieszkańcy w bezpośrednim głosowaniu decydują co roku o części wydatków budżetu gminy (art. 5a ust. 3-4 usg). Wybrane zadania wchodzą do uchwały budżetowej, a w miastach na prawach powiatu budżet obywatelski jest obowiązkowy i wynosi co najmniej 0,5 % wydatków gminy z ostatniego sprawozdania z wykonania budżetu (art. 5a ust. 4-5 usg).

W skrócie

W budżecie obywatelskim mieszkańcy głosują, na co gmina wyda część pieniędzy (art. 5a ust. 4 usg).
Wybrane projekty trafiają do uchwały budżetowej. Rada nie może ich usunąć ani istotnie zmienić (art. 5a ust. 4 usg).
W miastach na prawach powiatu budżet obywatelski jest obowiązkowy: co najmniej 0,5 % wydatków gminy (art. 5a ust. 5 usg).

Co mówi prawo

Przepis	Co stanowi
art. 5a ust. 3 usg	budżet obywatelski to szczególna forma konsultacji społecznych
art. 5a ust. 4 usg	mieszkańcy co roku decydują w głosowaniu o części wydatków; zadania wybrane wchodzą do uchwały budżetowej; rada nie może ich usunąć ani istotnie zmienić
art. 5a ust. 5 usg	obowiązek w miastach na prawach powiatu, co najmniej 0,5 % wydatków z ostatniego przedłożonego sprawozdania z wykonania budżetu
art. 5a ust. 6 usg	pieniądze można dzielić na pule dla całej gminy i jej części albo na kategorie kwotowe projektów
art. 5a ust. 7 usg	rada uchwałą określa wymogi projektów, liczbę podpisów (najwyżej 0,1 % mieszkańców terenu puli), zasady oceny i głosowania
art. 28aa ust. 2 usg	raport o stanie gminy obejmuje realizację budżetu obywatelskiego

Zakup na realizację projektu prowadzi gmina, jak każdy inny. Poniżej 170 000 zł netto według własnego regulaminu (art. 2 ust. 1 pkt 1 PzpPrawo zamówień publicznych. Ustawa z 11 września 2019 r., według której zamawiający publiczny udziela zamówień o wartości od 170 000 zł netto. Więcej).

Co to znaczy dla ciebie

Lista zwycięskich projektów to lista przyszłych zakupów, z nazwą, miejscem i kwotą, ogłaszana zwykle na kilka miesięcy przed zapytaniem ofertowym. Sygnał: wyniki głosowania i uchwała rady o zasadach budżetu obywatelskiego w BIPBiuletyn Informacji Publicznej. Biuletyn Informacji Publicznej (BIP) to urzędowy publikator teleinformatyczny, w którym gminy i inne podmioty zobowiązane do udostępniania informacji publicznej udostępniają ją w internecie (art. 8 ust. 1-2 ustawy o dostępie do informacji publicznej). Każda gmina prowadzi własną stronę BIP (art. 9 ust. 2). Więcej. Wypisz projekty z twojej branży: place zabaw, siłownie plenerowe, ławki, oświetlenie, zieleń. Potem pilnuj projektu budżetu i zapytań w roku realizacji. Raport o stanie gminy pokaże, które projekty się opóźniają.

Częste pomyłki

Projekt jako umowa. Wygrana w głosowaniu nie wybiera wykonawcy. Wykonawcę gmina wybiera osobno.
Kwota z wniosku jako cena. Autor projektu podaje szacunek. Gmina szacuje wartość zamówienia sama, bez VAT (art. 28 Pzp).
Obowiązek w każdej gminie. Obowiązek dotyczy tylko miast na prawach powiatu. Inne gminy tworzą budżet obywatelski dobrowolnie.

Dla zaawansowanych

Zakaz z art. 5a ust. 4 usg jest sformułowany wąsko: rada „w toku prac nad projektem uchwały budżetowej” nie może usuwać ani zmieniać „w stopniu istotnym” wybranych zadań. O późniejszych zmianach budżetu w ciągu roku przepis nie mówi. Minimum 0,5 % w miastach na prawach powiatu liczy się od wydatków z ostatniego przedłożonego sprawozdania z wykonania budżetu, nie z bieżącego planu (art. 5a ust. 5). Budżet obywatelski mogą tworzyć także powiat (art. 3d ust. 3-6 ustawy o samorządzie powiatowym) i województwo (art. 10a ust. 3-6 ustawy o samorządzie województwa), ale tam nie jest obowiązkowy i ustawy nie podają minimalnej kwoty.

Podstawa prawna

Ustawa o samorządzie gminnym, t.j. Dz.U. 2026 poz. 662: art. 5a ust. 3-7, art. 28aa ust. 2.
Ustawa o samorządzie powiatowym, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1684: art. 3d; ustawa o samorządzie województwa, t.j. Dz.U. 2026 poz. 720: art. 10a.
Pzp, t.j. Dz.U. 2026 poz. 793: art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 28.

Źródła

Zobacz też

Piszemy o tym też w:

Czytaj dalej

PrzeglądCo gminy kupują poniżej progu - przegląd po branżachDrogi, zieleń, wod-kan, remonty szkół: co gminy kupują poniżej 170 tys. zł netto w 10 branżach, kiedy w roku i jaki sygnał zapowiada zakup.SłownikFundusz sołeckiFundusz sołecki to wyodrębnione w budżecie gminy środki na przedsięwzięcia, które mieszkańcy sołectwa wskazują we wniosku uchwalonym przez zebranie wiejskie (art. 2 ust. 6 i art. 5 ust. 2 ustawy o funduszu sołeckim). O wyodrębnieniu funduszu decyduje rada gminy uchwałą (art. 2 ust. 1 tej ustawy), a sołectwo jest jednostką pomocniczą gminy (art. 5 ust. 1 usg).