Słownik
Kary umowne w zamówieniach publicznych
Kara umowna to zastrzeżona w umowie suma, którą strona (w zamówieniach zwykle wykonawca) płaci drugiej stronie za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego, np. za zwłokę w robotach, bez względu na wysokość szkody (art. 483 § 1 i art. 484 § 1 Kodeksu cywilnego). W umowie według Pzp zamawiający musi określić łączną maksymalną wysokość kar, których mogą dochodzić strony (art. 436 pkt 3 Pzp), i nie może zastrzegać kar za zachowania wykonawcy niezwiązane z przedmiotem umowy (art. 433 pkt 2 Pzp).
W skrócie
- Kara umowna to kwota z umowy, którą płacisz gminie za zwłokę, wadę albo inne naruszenie umowy - bez względu na to, jaką szkodę gmina poniosła (art. 483 § 1 i art. 484 § 1 Kodeksu cywilnego). Można ją zastrzec tylko za zobowiązanie niepieniężne, np. termin robót; za spóźnioną zapłatę należą się odsetki, nie kara.
- W umowie według PzpPrawo zamówień publicznych. Ustawa z 11 września 2019 r., według której zamawiający publiczny udziela zamówień o wartości od 170 000 zł netto. Więcej gmina musi podać łączny limit kar (art. 436 pkt 3 Pzp).
- Poniżej 170 000 zł netto limity z Pzp nie obowiązują. Kary ustala wzór umowy dołączony do zapytania.
Co mówi prawo
| Przepis | Co stanowi |
|---|---|
| art. 433 pkt 1 Pzp | umowa nie może przewidywać odpowiedzialności za opóźnienie, chyba że uzasadniają to okoliczności lub zakres zamówienia |
| art. 433 pkt 2 Pzp | zakaz kar za zachowanie niezwiązane bezpośrednio lub pośrednio z przedmiotem umowy lub jej prawidłowym wykonaniem |
| art. 433 pkt 3 Pzp | zakaz odpowiedzialności wykonawcy za okoliczności, za które wyłącznie odpowiada zamawiający |
| art. 436 pkt 3 Pzp | umowa określa łączną maksymalną wysokość kar, których mogą dochodzić strony |
| art. 436 pkt 4 lit. a Pzp | w umowach dłuższych niż 12 miesięcy: kary za brak zapłaty podwykonawcom zwaloryzowanego wynagrodzenia |
| art. 437 ust. 1 pkt 7 Pzp | w umowach o roboty budowlane: kary m.in. za brak zapłaty podwykonawcom i za nieprzedłożenie umowy o podwykonawstwo |
| art. 8 ust. 1 Pzp | do umów stosuje się Kodeks cywilny, jeżeli Pzp nie stanowi inaczej |
Opóźnienie to każde przekroczenie terminu. Zwłoka to opóźnienie z przyczyn, za które odpowiadasz (art. 476 kc). Stąd w umowach Pzp kary liczy się zwykle za zwłokę (art. 433 pkt 1 Pzp). Przepisy działu VII obowiązują w zamówieniach od 170 000 zł netto (art. 2 ust. 1 pkt 1 Pzp).
Co to znaczy dla ciebie
Kary to koszt, który wliczasz w cenę. Przed złożeniem oferty przeczytaj wzór umowy: stawkę za dzień, podstawę (cena brutto czy netto), limit łączny i prawo do potrącenia z faktury. Sygnał: jeśli wzór umowy poniżej progu nie ma limitu kar albo liczy je za samo opóźnienie, zadaj pytanie przed terminem ofert. Pytanie nic nie kosztuje, a bez niego zapis zostaje w umowie.
Częste pomyłki
- „Zapytanie poniżej progu, więc kary są dowolne”. Pzp ich nie ogranicza, ale nadal obowiązują przepisy Kodeksu cywilnego, w tym miarkowanie: możesz żądać zmniejszenia kary, gdy wykonałeś zobowiązanie w znacznej części albo kara jest rażąco wygórowana (art. 484 § 2 kc).
- Kara liczona od całej umowy. Część umów liczy karę od całego wynagrodzenia, nawet gdy spóźnia się mała część. Sprawdź podstawę.
- Kary tylko dla wykonawcy. Limit z art. 436 pkt 3 dotyczy kar „których mogą dochodzić strony”, więc umowa może przewidywać też kary dla zamawiającego.
Dla zaawansowanych
Kara z art. 483 § 1 kc dotyczy tylko zobowiązań niepieniężnych. Za spóźnioną zapłatę należą się odsetki (art. 481 kc), nie kara. Inaczej z zapłatą podwykonawcom: za jej brak lub spóźnienie umowa o roboty budowlane musi przewidywać karę dla ciebie (art. 437 ust. 1 pkt 7 lit. a, przy umowie ponad 12 miesięcy także art. 436 pkt 4 lit. a Pzp), bo gmina nie jest wierzycielem tej zapłaty i wobec niej to twój obowiązek niepieniężny (uchwała SN z 30.06.2020, III CZP 67/19). Zapłata kary nie zwalnia cię z wykonania umowy bez zgody gminy (art. 483 § 2). Odszkodowania ponad karę gmina może dochodzić tylko wtedy, gdy umowa to przewiduje (art. 484 § 1 zd. 2). Gdy kary nałożone na wykonawcę sięgną co najmniej 10 % ceny ofertowej, zamawiający w ciągu miesiąca od odbioru albo rozwiązania umowy sporządza raport z realizacji zamówienia (art. 446 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 Pzp). Pzp nie nakazuje publikacji raportu.
Podstawa prawna
Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 793): art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 433, art. 436 pkt 3-4, art. 437 ust. 1 pkt 7, art. 446 ust. 1 pkt 2 i ust. 4. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795): art. 476, art. 481, art. 483-484. Uchwała SN z 30.06.2020, III CZP 67/19 (do art. 143d ust. 1 pkt 7 lit. a Pzp z 2004 r., poprzednika art. 437 ust. 1 pkt 7 lit. a).