Zmiana budżetu gminy

W skrócie

• Budżet gminy zmienia się w ciągu roku wiele razy: uchwałą rady albo zarządzeniem wójta.
• Inicjatywa zmiany należy wyłącznie do wójta (art. 233 pkt 3 ufpustawa o finansach publicznych. Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o gospodarowaniu pieniędzmi publicznymi, w tym o budżecie i wieloletniej prognozie finansowej gminy. Więcej, art. 60 ust. 2 pkt 4 usg).
• Nowe zadanie albo wyższa kwota w zmianie budżetu to jeden z najszybszych sygnałów: zakup bywa w tym samym roku.

Co mówi prawo

Gmina może wydawać pieniądze tylko na cele i w kwotach z uchwały budżetowej (art. 44 ust. 1 pkt 2 ufp). Gdy potrzeba pojawia się w trakcie roku, budżet trzeba zmienić. Projekt uchwały o zmianie budżetu przygotowuje wyłącznie wójt (art. 233 pkt 3 ufp), a uchwala ją rada na sesji.

Część zmian wójt robi sam, zarządzeniem. Chodzi m.in. o dochody i wydatki związane z dotacjami z budżetu państwa i innych jednostek oraz o przesunięcia wydatków bieżących w ramach działu, z wyjątkiem wynagrodzeń (art. 257 pkt 1 i 3 ufp). Rada może upoważnić wójta do innych zmian w planie wydatków, ale bez przenoszenia wydatków między działami (art. 258 ust. 1 pkt 1 ufp). Takie upoważnienie zapisuje się w uchwale budżetowej (art. 212 ust. 2 pkt 2 ufp).

Nowego zadania inwestycyjnego wójt zarządzeniem zwykle nie dopisze. Ustawa wprost tego nie reguluje i decyduje treść upoważnienia w uchwale budżetowej, ale izby obrachunkowe przyjmują, że upoważnienie z art. 258 ust. 1 pkt 1 dotyczy wydatków już zaplanowanych przez radę, nie tworzenia nowych zadań majątkowych. Inaczej z rezerwą celową na inwestycje: jej podział należy do wójta (art. 222 ust. 4 ufp, art. 60 ust. 2 pkt 5 usg), a NSA uznał, że wójt może z niej sfinansować nowe zadanie, jeśli mieści się ono w celu rezerwy (wyrok z 7.07.2015 r., II GSK 1165/14). Wprost nowe inwestycje zarządzeniem dopuszcza tylko art. 257a pkt 3 ufp, na obszarze objętym stanem klęski żywiołowej, epidemii lub zagrożenia epidemicznego. Uchwały i zarządzenia zmieniające budżet wójt przekazuje w 7 dni regionalnej izbie obrachunkowej, która w 30 dni może stwierdzić ich nieważność (art. 90 ust. 2 i art. 91 ust. 1 usg).

Co to znaczy dla ciebie

Kto czyta tylko budżet uchwalony w grudniu, nie widzi zadań dopisanych w ciągu roku. Zmiana budżetu podaje nazwę zadania i kwotę, czasem też źródło finansowania. Sygnał: projekt zmiany budżetu w porządku obrad sesji, a między sesjami zarządzenia wójta w BIPBiuletyn Informacji Publicznej. Biuletyn Informacji Publicznej (BIP) to urzędowy publikator teleinformatyczny, w którym gminy i inne podmioty zobowiązane do udostępniania informacji publicznej udostępniają ją w internecie (art. 8 ust. 1-2 ustawy o dostępie do informacji publicznej). Każda gmina prowadzi własną stronę BIP (art. 9 ust. 2). Więcej. Zapisz zadanie, sprawdź regulamin zamówień gminy i obserwuj miejsca, w których gmina ogłasza zapytania.

Częste pomyłki

• Patrzenie tylko na sesje. Część zmian robi wójt zarządzeniem (art. 257 ufp). Przeglądaj w BIP także zarządzenia.
• Zmiana budżetu uznana za pewne zamówienie. Uchwała pozwala wydać pieniądze, ale nie zmusza do zakupu. Kolejna zmiana może zadanie zmniejszyć albo usunąć.
• Kwota z uchwały wzięta za wartość zamówienia. Budżet pokazuje planowane wydatki gminy, zwykle z VAT, bo gmina najczęściej go nie odlicza. Próg PzpPrawo zamówień publicznych. Ustawa z 11 września 2019 r., według której zamawiający publiczny udziela zamówień o wartości od 170 000 zł netto. Więcej liczy się netto (art. 28 Pzp).

Dla zaawansowanych

Ustawa Dz.U. 2026 poz. 426 (w życie od 14.04.2026) nie zmieniła art. 257 ufp ani art. 258 ust. 1 pkt 1. W art. 258 ust. 1 uchyliła pkt 3, czyli przekazanie jednostkom uprawnień do zaciągania zobowiązań z umów na ciągłość działania (podstawą zostaje art. 228 ust. 2), a art. 257a pkt 2 odsyła już tylko do art. 258 ust. 1 pkt 2. Rozszerzyła pkt 4: lit. b obejmuje zmiany „w realizacji przedsięwzięcia, w tym finansowanego z udziałem środków europejskich”, a nowa lit. d - środki z darowizn z poleceniem (art. 893 Kodeksu cywilnego). Przy zmianach uchwał budżetowych na 2026 r. stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 10 tej ustawy). Uchwały i zarządzenia zmieniające budżet podlegają nadzorowi RIORegionalna Izba Obrachunkowa. Regionalna izba obrachunkowa (RIO) to państwowy organ nadzoru i kontroli gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego, w tym gmin (art. 1 ust. 1-2 ustawy o RIO, art. 86 usg). Opiniuje m.in. projekt budżetu i WPF (art. 238 ust. 1 i art. 230 ust. 2 ufp), a uchwałę budżetową sprzeczną z prawem może unieważnić w ciągu 30 dni od jej doręczenia (art. 91 ust. 1 usg). Więcej (art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy o RIO).

Podstawa prawna

Ustawa o finansach publicznych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1483): art. 44, 212, 222, 228, 233, 257, 257a, 258; zmiany: Dz.U. 2026 poz. 426 (art. 1 pkt 52-53, art. 10). Ustawa o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. 2026 poz. 662): art. 60, 90, 91. Ustawa o regionalnych izbach obrachunkowych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 7): art. 11. Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 793): art. 28. Orzecznictwo i stanowiska RIO: wyrok NSA z 7.07.2015 r., II GSK 1165/14 (CBOSA; uchylił rozstrzygnięcie Kolegium RIO w Poznaniu z sierpnia 2013 r. i wyrok WSA w Poznaniu z 30.01.2014 r., I SA/Po 1107/13); RIO w Rzeszowie, M. Paczocha, „Kompetencje organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego do dokonywania zmian budżetu i zmian w budżecie”, Budżet Samorządu Terytorialnego z. 25 (2019), s. 11-12.